Hala Stalin’in Rusya’sı

Şolokh Ülkü Menşure yazdı…

Bu yazı dergimizin 20. sayısında (Ekim 2021) yayınlanmıştır.

2013 yılında, 2009’da başlayıp 2012’ye kadar güya uygulanan “yumuşak güç” stratejisi sona erdi. Rusya Federasyonu devleti, Kuzey Kafkasya’da yeni bir baskıcı dönemin adımlarını bu yılda attı. Kuzey Kafkasya’nın hemen her bölgesinde değişik büyüklük ve niteliklerde insan hakları ihlallerinin yaşanmasına ek olarak, gelişen güvensizlik atmosferi, insanları işkence ve yargısız infazlardan sorumlu devlet görevlilerini adalete şikâyet etmekten korkar hale getirdi.

Birçok bölgede, ama özellikle Çeçenya ve Dağıstan’da operasyonla öldürülen ve yargıya ihtiyaç bile duyulmadan terörist ilan edilen birçok insandan söz edilebilir. Bunların en çarpıcı örneği, Ağustos 2016’da Hasangusenov kardeşlerin güvenlik güçleri tarafından öldürülmesidir. Dağıstan’ın Goor-Khindakh adlı dağ köyünde çobanlık yapan Hasangusenov kardeşler, sloviki tarafından öldürüldükten hemen sonra terörist oldukları ilan edilmiş, fakat insan hakları savunucularının çabaları sonucu hiçbir suçu olmayan sıradan insanlar oldukları ortaya çıkmıştı. Hasangusenovları suçsuz yere infaz eden devlet görevlileri hakkında ise, o günden bugüne hiçbir yargılama ve soruşturma yapılmadı.

Bugün olduğu gibi daha önce de iz bırakmadan ortadan kaybolan kişilerin, güvenlik güçleri tarafından gözaltına alındıkları, bir evde silahlı direniş girişimi nedeniyle öldürüldükleri veya bir patlayıcının infilak etmesi sonucu telef olan militanlar olduklarının ilan edildiği vakalar cereyan etti. Çoğunda söz konusu kişilerin olaydan önce kamuflajlı ve silahlı kişilerce kaçırıldığı ortaya çıktı. Bu bireysel veya grup infazlarının yanı sıra toplu cezalandırmalar da yaşandı. Sanırım en iyi örneklerden biri, Çeçen Cumhuriyeti’nde 2017’de birçok insanın öldürülmesi vakasıdır. Aralık 2016-Ocak 2017 döneminde yüzlerce insan gözaltına alındı. Baskı altında tutulduktan sonra bazıları salıverildi ama çoğunluğu bir aydan uzun süre kaybedildiler. Ve bir ay sonra, yasa dışı silahlı grupların üyesi olduklarını veya suç ortaklığı yaptıklarını itiraf etmiş olarak ortaya çıktılar. Bu toplama operasyonu sonucunda kaybedilen 20’den fazla insanın nerede olduğu, aradan yıllar geçmesine rağmen bilinmiyor. Kimse de bu konu hakkında bir soru sormaya cesaret edemiyor. Bugünlerde yine maruz kaldığı baskılarla haber olan Noaya Gazeta, 26 Ocak 2017’de Çeçen Cumhuriyeti İçişleri Bakanlığı Karakol ve Posta Servisi 2. alayının bulunduğu yerde öldürülen 27 kişinin adlarını yayınladı. Ve Memorial İnsan Hakları Merkezi bu bilgiyi bağımsız olarak doğruladı. Tüm bu kişilerin, çok sayıda tanığın önünde devlet güvenlik görevlileri tarafından gözaltına alındığından hiçbir şüphe yok. Bütün bu kişilerin kolluk kuvvetlerinin bulunduğu yere canlı getirildiğini gösteren belge ve deliller var. Fakat sonra başlarına ne geldiği, nerede oldukları hakkında hiçbir kayıt mevcut değil. İz bırakmadan kayboldular. Yıllar sonra olayla ilgili bir tanık, her şeyin netleşmesini sağladı. Mart 2021’de Novaya Gazeta, daha önce Rusya Federasyonu’na bağlı Çeçen devletinin bir polisi olarak çalışan ama yaşadıkları sonucunda duyduğu vicdan azabı nedeniyle insan hakları ihlallerini açıkça anlatan Süleyman Gezmahkaev’in ifadesini yayınladı. Gezmakhayev, Aralık 2016 Ocak 2017 döneminde ortadan kaybolan bu insanları görmüş ve bahsi geçen 27 kişinin infazına tanıklık etmişti. Gezmakhayev’in ifadesine göre, tutuklulardan 56 tanesi ağır işkence gördü ve aç bırakıldı. 27 kurbandan 13’ü bu işkenceler sırasında ve sonrasında öldüler. Hatta, kan ortalığı kirletmesin diye bir kısmı boğuldu. Bazılarına ise kameralar önünde Işid’e bağlılık yemini etmeleri için işkence yapıldı. Bazıları günlerce dövülüp, aç bırakıldıktan sonra yarı sakat vaziyette dağlara bırakıldı ve çatışma süsü verilmiş bir insan avı sonucunda öldürülüp “terörist” ilan edildi. Bütün bunların açık belgeleri ve şahitleri olduğu halde hiç kimse yargılanmadı. Hatta, Kadirov Putin’den “Novaya Gazeta’nın saldırılarını durdurmasını” istedi. Novaya Gazeta o gün bugündür sıklıkla baskı ve gözdağı niteliğinde saldırılara uğrar.¹

Elbette bu zorla kaybetme vakalarının cereyan ettiği yegâne yer Çeçenistan değil. Dağıstan ve Kabardey Balkar da bu tip vakaların sıklıkla yaşandığı yerler arasında. Kaçırılanlar yukarıda anlattığım örnek vakalardaki gibi suçlarını itiraf etmiş olarak ortaya çıkabilir ya da Timur Kuashev, Kazbek Gekkiev gibi ölü olarak bulunabilir veya Suadın Pşıkov gibi uluorta vurulabilir. Yakın zamanda şahitlik ettiğimiz kaçırıp terör operasyonunda ölüm süsü verme vakalarından biri de, 3 Temmuz 2021 günü, Kabardey Balkar’da yaşandı. 4 Temmuz günü yayınlanan haberler, Anzor Barazov, Khasanbi Khupsirgenov, Arsen Mendokhov, Hasan Shogenov ve Mamaz Chikhradze’nin girilen bir çatışma sonucunda ölü olarak ele geçirildiğini söylüyordu. Fakat adı geçen kişiler, birbirlerinden bağımsız olarak birkaç gün önce kaybolmuş ve aileleri çoktan kayıp başvurusu yapmıştı. Bu olay sonucunda Türkiye’deki Çerkes aktivistler, yıllar boyunca bu şekilde öldürülen yüzü aşkın Çerkes gencinin varlığını duyurdular. Elbette korku ortamı ve adalete duyulan güvensizlik insanları “daha kötü şeyler olabilir” endişesine Çeçenistan’da olduğu gibi burada da sürüklüyor ve çoğu sessizce gömülüyor. Son yıllarda ise komplo siya-seti daha aktif olarak uygulanıyor.

Genellikle Adiğe toplum önderleri, sevilen isimler ve aktivistlerin maruz kaldığı şiddet te bu şekildedir. Bir örnek olay anlatmak gerekirse, 2013’te neredeyse Kuzey Kafkasya’daki bütün Adiğe STK’larına bir baskın düzenlendi ve İbrahim Yağan, Adnan Huade, Ruslan Çeş, Ruslan Kambiyev, Yevgeni Taşu, Amin Zehov, Açumıj Hilmi gibi isimler Vahhabi örgütlerle bağlantılı olmak suçlamasıyla gözaltına alındılar.

Aynı zamanda Tsipine Aslan gibi başka saygın kimselerin, Timur, Kazbek, Suadin gibi faili meçhullere kurban gittiği gerçeğini değiştirmiyor. Sıklıkla rastladığımız başka bir şey ise iftira. Martin Kochesoko gibi milliyetçi genç liderlerle birlikte Andzor Kuashev gibi sıradan insanlar da evlerine veya yoldayken arabalarına yapılan baskınlar ve aramalarla uyuşturucu veya silah bulundurmakla suçlanarak hapsedilmek istendiler. Kuzey Kafkasya’nın birçok yerinde sayısız insan bu suçlamalara maruz kaldı. Bu konuyla ilgili yazıyı http://www.kafhak.org adresinden detaylı bir biçimde okuyabilirsiniz. Zira benim burada her bir ismi anmam yazının sayfalarca sürmesine neden olabilir. Asıl trajedi de budur.

Sivil, sıradan insanlar, toplumun sevilen, sayılan isimleri gibi hak savunucuları, avukatlar ve gazeteciler de bu şiddetten nasiplerini alıyorlar. Rusya Federasyonu devleti, çoğunlukla hak savunucularının gerçekleri söylemelerini “yabancı ülkeler adına ajanlık” olarak görüp birçok yapıyı bu suçlama ile kapatma davalarıyla yargılıyor. Bu örgütler arasında Memorial İnsan Hakları Merkezi, Kabardey-Balkar Cumhuriyet Halk İnsan Hakları Merkezi, Çeçen Cumhuriyeti İnsan Hakları Merkezi, özerk kar amacı gütmeyen kuruluş İnsan Hakları Örgütü MASHR, “Sivil Yardım” Komitesi, Güney ve Kuzey Kafkasya’da Bölgeler Arası Barış İçin Kamu Fonu, Bilgi Ajansı “Memo-ru” var.

Yıllar boyunca Natalia Estemirova, Anna Politkovskaya, Timur Kuashev, Zarema Sadullayeva gibi isimler kaçırıldı, öldürüldü. Veya Oyub Titiev gibi insanlar komplolarla hapsedildi. İnsan hakları savunucularına, gazetecilere ve onlarla iş birliği yapan avukatlara “bilinmeyen kişiler” tarafından defalarca saldırılar yapıldı, bazıları ağır yaralandı. İnsan hakları örgütlerinin ofisleri defalarca saldırıya uğradı, yıkıldı ve ateşe verildi. Bütün bu olaylar için açılan soruşturmalar sonuçsuz kaldı.

Rusya Federasyonu defalarca kişilerin haklarının ihlalleri, cinayetler ve işkence suçları nedeniyle AİHM’de yargılandı, yargılanıyor. Sonuçlanan davaların çoğu için ödemesi hükmedilen hiçbir cezayı ise ödemedi.

Bugün İnguşetya’da sınır değişikliği protestosu sebebiyle başlayan ve sonra “aşırılıkçılık” davası şekline bürünen davalarda 9 kişi halen yargılanıyor. Çeçenistan’dan her gün yeni kaçırma haberleri geliyor. 19 yaşında kaybedilen ve işkence videosu yayınlanan Salman Tepsurkayev hala bulunamadı. Ve Rusya Federasyonu’nun farklı bölgelerindeki cezaevlerinde çekilmiş işkence videoları ortaya çıktı. Benim bu yazıyı kaleme aldığım gün Vladikavkaz’da 600 mahkûm işkence gördüklerini söyleyerek isyan başlattılar. Çoğu cezaevinde işkenceye dayanamayan mahkumlar toplu halde bileklerini keserek intihar etmeye çalıştılar. Daha fazla bilgiyi ve kaynağı yazının sonuna ekliyorum. Görmeye, duymaya tahammül edilemeyecek videolardan birinde, sadece bir cinayetin görgü tanığı olan masum bir kadının, görgü tanıklığı nedeniyle işkenceye uğradığını, bir hastanenin işkence merkezi haline geldiğini görecek ve bütün haberleri incelediğinizde toplamda bine yakın insanın işkence gördüğünden bahsettiğimi fark edeceksiniz.

Koskoca bir hapishaneye değil, koskoca bir işkence merkezine dönüşmüş olduğu açıkça görülen Rusya Federasyonu’nda Stalin’den kalma şiddetle yönetme tutumunun bir an önce sonlanması ve masum insanların haklarının iade edilip korunması, bütün dünyanın huzuru için gereklidir. Dileğimiz yetkililerin bir an önce bu konuda çözümler üreterek, kendi halklarının sağlık ve refahını sağlamak adına adaleti tesis etmeleridir.

¹Daha ayrıntılı bilgi için bkz. https://novayagazeta.ru/articles/2021/02/15/89211-kazn-posle-smerti,https://www.ortadoguhaber.com/haberler/kadirov-un-polisi-27-cecen-mucahidin-iskence-edilerek-katledildigini-itiraf-etti.

Ayrıntılar İçin

Hala Stalin’in Rusya’sı

Yorum bırakın Cevabı iptal et

Popüler

Yola Düşünce: Kafkas Kimliğinin ve Kültürünün İzinde

Batıya Doğru Akan Nehir (16. ve 17. Bölümler)

Batıya Doğru Akan Nehir (13., 14. ve 15. Bölümler)

Batıya Doğru Akan Nehir (10., 11. ve 12. Bölümler)

Hala Stalin’in Rusya’sı

Bunu paylaş:

Yorum bırakın Cevabı iptal et

Popüler

Yola Düşünce: Kafkas Kimliğinin ve Kültürünün İzinde

Batıya Doğru Akan Nehir (16. ve 17. Bölümler)

Batıya Doğru Akan Nehir (13., 14. ve 15. Bölümler)

Batıya Doğru Akan Nehir (10., 11. ve 12. Bölümler)